Share
Terug naar overzicht
'Bezuinigen door gemeentelijke herindeling is drijfzand'
Thumbnail

Gemeentelijke herindeling heeft geen enkele invloed op de overheidsfinanciën of de gemeentelijke efficiency. Gemeentelijke samenwerkingsverbanden werken zelfs ondoelmatigheid in de hand. ‘Na herindeling dalen de uitgaven niet en de voorzieningen worden ook niet beter’, zegt onderzoeker bij Pro Facto in Groningen en promovendus  Bieuwe Geertsema.


Drijfzand
Minister Plasterk dacht bij zijn aantreden een miljard te kunnen bezuinigen door schaalvergroting. ‘Totaal niet te bewijzen, drijfzand’, zegt Geertsema (36), die op 5 januari in Groningen promoveert op het proefschrift The economic effects of municipal amalgamation and intermunicipal cooperation. Geertsema onderzocht de effecten van gemeentelijke herindelingen tussen 1997 en 2011. De promovendus: ‘Herindeling levert geen geld op en de publieke voorzieningen worden er ook niet beter van. Je zou namelijk nog kunnen denken dat fusering wellicht niet tot lagere kosten leidt, maar wél tot verbetering van de voorzieningen. Om dat laatste te onderzoeken, hebben we de waarde van de huizen voor en na een gemeentelijke herindeling bekeken. Als huizen meer waard worden, dan is het kennelijk aantrekkelijker om daar te wonen. Daar vinden we niets van terug. De conclusie is dat herindeling totaal geen effect heeft op het voorzieningenniveau.’

 

Samenwerking

Bieuwe Geertsema laat in zijn proefschrift niet alleen zijn licht schijnen over gemeentelijk herindeling, maar ook over intergemeentelijke samenwerking. Net als bij gemeentelijke fusies zijn ook bij samenwerkingsverbanden negatieve financiële effecten aangetoond, aldus Geertsema. ‘We hebben leningen vergeleken die gemeenten en samenwerkingsverbanden hebben afgesloten bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en daarbij alle factoren gecontroleerd die van invloed kunnen zijn op de door de bank gevraagde rente. Het blijkt dat samenwerkingsverbanden 4 procent hogere kosten hebben voor identieke leningen.’

 

Controle

Volgens Geertsema lenen samenwerkingsverbanden tegen een hogere rente, omdat ze minder efficiënt werken door verminderde controle vanuit het lokaal bestuur. Promovendus Geertsema: ‘De ambtelijke organisatie komt op grotere afstand te staan van het lokaal bestuur en daarmee ontstaat een verminderde prikkel om efficiënt te werken. Het gaat daarbij niet alleen om ambtelijke samenwerking, maar om allerlei samenwerkingsvormen zoals afvalverwerking. Op de kerntaak van als afvalinzameling kan best schaalvoordeel worden behaald, maar dit wordt deels teniet gedaan door deze inefficiëntie.’

 

Alarmbellen

Bieuwe Geertsema voerde zijn promotieonderzoek grotendeels uit in opdracht van het COELO, het Groningse Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden. COELO is regelmatig benaderd door partijen die zich verzetten tegen ophanden zijnde fusering, zo ook door het burgercomité in Haren dat zich verzet tegen fusering met Groningen en Ten Boer. Promovendus Geertsema ‘COELO kwam tot de conclusie dat fusie niet noodzakelijk was. De alarmbellen die zouden moeten rinkelen voordat je een gemeente tot een herindeling dwingt, rinkelden niet. Je zou kunnen denken dat kleinere gemeenten schaalvoordelen hebben, terwijl grotere gemeenten de nadelen ondervinden. Maar dat blijkt ook niet het geval. Denk daarom goed na over herindeling en realiseer je dat je er financieel niets mee opschiet en dat opschaling ook geen doelmatigheidsvoordelen heeft.’

Reageer op dit artikel
Uw naam Verplicht veld
E-mail adres Verplicht veld
Functie
Reactie Verplicht veld
Reacties (21)
  • F. Scheerder (controller) 5 januari 2017, 13:41 Ik zet zo mijn vraagtekens bij een daadwerkelijk rechtstreeks verband tussen de hoogte van de rente voor een geldlening en het al of niet participeren in een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Datzelfde geldt voor de relatie tussen de ontwikkeling van de waarde van huizen en het voorzieningenniveau, te meer daar met de OZB relatief (t.o.v. het totaal van de gemeentelijke inkomsten) weinig middelen gemoeid zijn. Er spelen meer factoren een rol bij vestigingskeuze van burgers en ondernemers (gedifferentieerd huizenaanbod, woonomgeving, bestaande winkelvoorzieningen, 'roots''). Desalniettemin is het zeker zo dat grotere gemeenten en meer intergemeentelijke samenwerkingsverbanden niet automatisch resulteren in efficiency- c.q. schaalvoordelen. In tegendeel in de eerste jaren van een herindeling is er eerder sprake van financiële nadelen (frictiekosten). Elke voorziening heeft zo zijn eigen optimale schaal (Oates decentralisatietheorema). Voor het bepalen van de optimale schaal van een reeks van voorzieningen zijn diverse factoren van belang, w.o. bestuurskosten, aard van de aangeboden voorzieningen, voorkeuren van de burgers en ondernemers etc. De groei van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden levert ook de nodige vragen op. Grip krijgen op samenwerkingsverbanden wordt dan ook steeds belangrijker. Een intergemeentelijke samenwerkingsverband zou idealiter eerder een uitzondering dan regel moet zijn.
    De drijfveer om samen te werken wordt overigens niet alleen gedaan om (vermeende) schaalvoordelen te behalen, maar steeds vaker omdat er behoefte is aan specifieke deskundigheid die niet door elke gemeente in huis kan worden gehaald of omdat de gemeentelijke organisatie erg kwetsbaar is voor de uitvoering van bepaalde taken.
  • Cees Maas (Pensionado oud ambtenaar) 4 januari 2017, 23:02 De kernvraag is niet of er financieel voordeel ontstaat en of het voorzieningenniveua stijgt. Kleinere gemeenten hebben in het algemeen niet de kwaliteit/deskundigheid om alle nieuwe taken die men krijgt toegeschoven uit te voeren. Dit geldt zowel voor de bestuurders als de ambtenaren. In het bedrijfsleven is het vanzelfsprekend: hoe hoger het betalingsniveau hoe meer kwaliteit men kan leveren. En die kwaliteit is nodig om te overleven.
  • Rien 4 januari 2017, 13:26 De alarmbellen zouden inderdaad moeten rinkelen voordat je verder over een opgelegde herindeling zou willen praten. Bovendien heeft de provincie met de Brabantse gemeenten een afspraak gemaakt over de uitkomsten van het rapport Veerkrachtig Bestuur. Samenwerken of fuseren doe je zelf als gemeente met je inwoners . Dus geen inbreng en laat staan geen onderzoekscommissies instellen door de Provincie. Hopelijk worden de grote politieke partijen zoals, VVD, PVDA , D66 en deels het CDA wakker geschud door dit rapport. En zetten ze de herindelingsdrift stop . We gaan na de verkiezingen in overleg over de herinrichting van Bestuurlijk Nederland. idee, het afschaffen van de provincie en het vormen van grote regie's kan een optie zijn. Dit omdat voldoende bekend is, dat de grote gemeenten zoals bijv. Eindhoven zelf hun beleid vormen zonder invloed van de Provincie.Noord -Brabant.
  • Niels 4 januari 2017, 13:06 Heeft het onderzoek ook rekening gehouden met het feit dat de ene gemeente de andere niet is als het gaat om ruimtelijk economische opbouw? Sommige gemeenten bezitten meerdere kleine kernen, anderen fungeren overwegend als centrumgemeente, weer andere profiteren van de voorzieningen van de buurgemeente, etc.
  • Jef Kuijten (Gepensioneerd medewerker energiebedrijf.) 4 januari 2017, 10:48 Ben het in grote lijnen wel eens met de stellingname van dhr. Geertsema. Wel hebben we hier in zuid-oost brabant een bijzonder economisch klimaat en kennis in huis. Dat kan dan in samenwerkingen wel iets betekenen!
  • Gerard Westenburg (Oud gemeenteraadslid VVD Laren) 3 januari 2017, 19:17 Eindelijk eens een gefundeerd nieuw geluid over de, van boven opgelegde, gemeentelijke herindelingen. Niemand wil het, maar het wordt ons door de provincie Noord Holland door de strot geduwd. Het zou zogenaamd goedkoper en efficienter worden, maar dit werd nooit pnderbouwd. Misschien heropent de heer Geertsema de discussie en hopelijk gaat de poltiek ( vooral VVD en D66) er anders naar kijken. De bevolking van Laren wil in ieder geval zelfstandig blijven.
  • H. Wiersma (gepens.) 3 januari 2017, 18:12 Er zijn tal van andere onderzoeken die juist het tegendeel beweren (zie internet) en als ik lees dat COELO bij de opstelling van dit proefschrift is betrokken gaan bij mij al alle RODE alarmbellen rinkelen. Verbanden proberen te leggen tussen fusie/samenwerkingsverbanden met huizenprijzen en geldleningen zijn alleen al absurde en onmogelijke uitganspunten.
  • De Vries (Ambtenaar) 3 januari 2017, 16:10 Herindelingen bepleiten omdat dat besparingen oplevert is een typisch Nederlandse gang van zaken. Voor dat argument zijn we namelijk super gevoelig en dat weten voor- en tegenstanders van herindelingen maar al te goed. Maar als het argument zou kloppen, dan was Nederland één grote gemeente. Maar weet u, het is een irrelevant argument maar bovenal methodologisch buitengewoon moeilijk te onderzoeken. Eerst het proefschrift maar eens lezen hoe dat opgelost is. De prijzen van huizen gebruiken als indicator lijkt zeer riskant want ook gevoelig voor 100 en 1 andere factoren.
  • Herman Nijskens 3 januari 2017, 13:07 Het leuke in deze discussie is altijd wat is klein?
    Het is relatief.
    Gemeenten willen dicht bij de burger staan maar zodra er nieuwe regelgeving komt voelen ze zich overvallen en grijpen naar een regionale aanpak.
    In mijn gemeente kenden de wethouder en de beleidsambtenaar de argumenten voor regionale beleidskeuzes binnen de 3D's niet eens laat staan dat ze er invloed op hebben gehad noch dat ze de beleidskeuzes konden uitleggen.
    Voordat de jeugdzorg naar de gemeente ging waren er in mijn gemeente 480 jeugdzorgtrajecten nu zijn het er meer dan 1000 op een populatie van ruim 3000 jeugdigen en krap 21000 inwoners....
  • Stefan 3 januari 2017, 12:14 Eens met Hans de Vries. Herindeling levert dus geen kostenbesparing op en samenwerkingsverbanden zorgen voor een hogere rente en dus hogere kosten. En kleine gemeenten kunnen niet voortbestaan zonder herindeling of samenwerking. Dan zou ik concluderen dat herindeling relatief goedkoper is dan deelname aan allerlei (ondemocratische) samenwerkingsverbanden.
  • Hen Sleven (raadslid gemeente Leudal) 3 januari 2017, 12:04 10 jaar geleden zijn een viertal gemeenten in Limburg gefuseerd tot de nieuwe gemeente Leudal ( circa 36.000 inwoners). Een aantal voorzieningen in kernen gaat verdwijnen, burger staat verder van politiek af, financiële voordelen zijn er nauwelijks behaald,
    flink moeten bezuinigen op groen en onderhoud openbare ruimte subsidies etc.. Daarbij knikkert Rijk ook nog veel taken over de schutting zonder extra geld erbij te doen ! Schaalvergroting is niet altijd een verbetering, straks gaat het ook nog meer naar Regiovorming toe, zeker gelet op de toenemende regionale samenwerking welke welhaast een must is !
  • Karel 3 januari 2017, 11:45 "Na herindeling dalen de uitgaven niet en de voorzieningen worden ook niet beter". Dat is de kern van dit onderzoek, wat bevestigt wat vele onderzoeken daarvóór ook al hebben aangetoond. Iedereen die nu nog pleit voor gemeentelijke herindeling doet dat louter voor eigen gewin. Adviseurs die eraan verdienen, bestuurders die meer gaan verdienen, evenals hogere ambtenaren die een nog hogere schaal kunnen bereiken.
  • Jan 3 januari 2017, 11:39 Laat dit nu eindelijk eens tot jullie doordringen minister, kamerleden, statenleden en raadsleden! En stop nu eens met die onzinnige gemeentelijke fusies. Het enige belang is het partijbelang. In grotere gemeenten maakt de PvdA meer kans, denkt men daar.
  • Doordenker 3 januari 2017, 11:38 Het zegt veel over de stand van de wetenschap dat het mogelijk is hierop te promoveren. Ik weet niet of een gemeentelijke herindeling voor- of nadelige (financiële) effecten heeft, maar ik weet wél dat je geen conclusies kunt trekken over verbetering van voorzieningen op basis van de ontwikkeling van de huizenprijzen. En al zeker niet over de onderzochte periode, waarin immers een kredietcrisis zich voor heeft gedaan. Met Hans de Vries ben ik van mening dat de ontwikkeling van huizenprijzen van zeer veel factoren afhankelijk is en ik vraag mij zelfs af of het voorzieningenniveau daar één van is. Als ik puur naar mijzelf kijk: ik ben op dit moment op zoek naar een ander huis en het is nog niet in mij opgekomen om daarbij het voorzieningenniveau mee te nemen. In deze tijd van digitalisering en mobiliteit is dat toch helemaal niet relevant meer?
  • A. van der Meij (Programmamanager) 3 januari 2017, 11:37 Ik vind dit onderzoek erg eenzijdig ingestoken want in mijn optiek gaat het vooral om effectiviteit. En eerlijk gezegd vind ik kleine gemeenten die alleen nog kunnen functioneren als ze ambtelijk fuseren of in meer dan 10 samenwerkingsverbanden zitten niet effectief. Ik vraag mij dan ten stelligste af wat voor bestaansrecht deze gemeente dan nog heeft: wat is er nog lokaal. En inderdaad hoe effectief kun je zijn als de ambtelijke organisatie met 4 begrotingen moet werken, aan te telefoon steeds een andere pet op moet zetten omdat zij burgers uit verschillende gemeenten moeten bedienen, bestuurlijk zaken via compromissen tussen gemeenten tot stand moeten komen en de verschillende gemeenteraden op afstand worden gezet. Het argument van dichtbij de burger kun je ook realiseren door een goede digitale omgeving te creeren, waar je tijd en plaats onafhankelijk gebruik van kunt maken. En fysiek dichtbij door laagdrempelig de frontoffice te organiseren. De vraag wel of niet fuseren moet dus in mijn optiek niet alleen gesteld worden vanuit doelmatigheid maar vooral vanuit effectiviteit. En dichtbij de burger is onafhankelijk van schaalgrootte, maar wordt bepaald door hoe je de zaken organiseert en in hoeverre je de burger betrekt bij het beleid (inspraak ook vooraf).
  • Broadcaster (gemeenteambtenaar) 3 januari 2017, 11:22 Je zou beter kleinere provincies (met meer bevoegdheden) kunnen maken dan grotere gemeenten.
  • Henk Jeurink (Gepensioneerde) 3 januari 2017, 10:37 Als Statenlid heb ik de grote gemeentelijke herindeling in de negentiger jaren in Drenthe van nabij meegemaakt. Ik kan volledig onderschrijven dat zo'n proces absoluut geen besparingen opgeleverd. Eerder het tegendeel. Denk alleen maar aan al die nieuwe gemeentehuizen en al die ambtenaren die genoegdoening kregen omdat ze in hun carrièremogelijkheden schade ondervonden. Fijn dat het nu ook wetenschappelijk is onderbouwd.
  • Niels 3 januari 2017, 09:46 Eens met Hans de Vries
  • Hans de Vries 3 januari 2017, 09:18 "Herindeling levert geen geld op en de publieke voorzieningen worden er ook niet beter van. Je zou namelijk nog kunnen denken dat fusering wellicht niet tot lagere kosten leidt, maar wél tot verbetering van de voorzieningen. Om dat laatste te onderzoeken, hebben we de waarde van de huizen voor en na een gemeentelijke herindeling bekeken. Als huizen meer waard worden, dan is het kennelijk aantrekkelijker om daar te wonen. Daar vinden we niets van terug. De conclusie is dat herindeling totaal geen effect heeft op het voorzieningenniveau."

    Persoonlijk vind ik dit belangrijke aanname. Huizenprijzen hebben te maken, zoals Geertsema ongetwijfeld ook in zijn stuk zal erkennen, met vele factoren, van de arbeidsvraag tot de perceptie van jongeren en jonge gezinnen van een streek/gemeente. Om al die factoren uit de huizenprijs te destilleren en vervolgens enkel het effect van het lokale bestuur voor en na de herindeling op de huizenprijzen over te houden is een lastige exercitie. Ik ga daarom met veel interesse het stuk over de aannames lezen alvorens ik deze conclusie ook kan ondersteunen.
  • Henk Daalder Pak de Wind 3 januari 2017, 09:16 herindelingen zijn door de PvdA en andere landelijke partijen bedoeld om hun lokale partijgenoten meer kans te geven boven de lokale partijen die vaak eengrotere4 achterban hebben, en lokale politiek meer betekenis geven.
  • arkesteijn (adviseur/bestuurder) 3 januari 2017, 08:52 het is goed dat nu onomstotelijk is vastgesteld dat dit PvdA speeltje niet werkt. het heeft alleen maar geld gekost (hogere salarissen wethouders, burgemeesters) dure onnodige nieuwe stadskantoren, nog meer afstand tot de burgersetc. Small is beautifull zou ik zeggen en dat heeft ook nog eens het belangsrijkste doel dat de burger de gemeente snel en makkelijk kan vinden en dat je de dienstverlening zo het aller beste kan regelen , en dat samen werken met andere gemeenten in bepaalde gevallen alleen maar goed is , maar een fusie is totaal overbodig.!!!!